17 września 1939 roku to jedna z kluczowych dat w dziejach Polski. Tego dnia Armia Czerwona przekroczyła wschodnią granicę II Rzeczypospolitej bez formalnego wypowiedzenia wojny, wdrażając postanowienia tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow, zawartego pomiędzy Niemcami a Związkiem Sowieckim w sierpniu 1939 roku. Atak ze wschodu osłabił Polskę, która przez ponad dwa tygodnie z zaangażowaniem broniła się przed niemiecką inwazją.
Wkroczenie Armii Czerwonej miało kluczowe znaczenie dla przebiegu kampanii wrześniowej. Polskie dowództwo wciąż miało nadzieję na obronę w rejonie przedmościa rumuńskiego, gdzie oczekiwano wsparcia sojuszników – Francji oraz Wielkiej Brytanii. Sowiecka agresja zniweczyła te plany i praktycznie przesądziła o losie kraju. Polacy, wobec przeważającej siły dwóch mocarstw, znaleźli się w dramatycznej sytuacji.
Oficjalnym motywem wkroczenia Armii Czerwonej była rzekoma niestabilność państwa polskiego oraz potrzeba „ochrony” mniejszości białoruskiej i ukraińskiej. W rzeczywistości była to brutalna realizacja polityki imperialnej Stalina, który wykorzystał sojusz z Hitlerem, aby przejąć kontrolę nad wschodnimi województwami II RP.
Skutki tej agresji były tragiczne. Setki tysięcy polskich żołnierzy zostało wziętych do niewoli, a wielu z nich zginęło w brutalnych warunkach, co znalazło swój dramatyczny wyraz w zbrodni katyńskiej wiosną 1940 roku. Tysiące cywilów zostało deportowanych do Związku Sowieckiego – na Syberię, do Kazachstanu oraz na Ural. Rozpoczęły się represje, likwidacja polskich elit, niszczenie kultury oraz próby sowietyzacji wschodnich terenów.
Pamięć o 17 września 1939 roku stanowi istotny element polskiej tożsamości historycznej. Dzień ten przypomina o tragicznej sytuacji Polski oraz o losie Kresów Wschodnich. Rocznica sowieckiej agresji staje się okazją do oddania czci ofiarom represji, deportacji oraz zbrodni, a także do refleksji nad ceną, jaką Polska zapłaciła za niezależność.
Uczczenie 17 września ma znaczenie nie tylko w kontekście historycznym, ale także w teraźniejszym. Przypomina o znaczeniu solidarności międzynarodowej, niebezpieczeństwie tajnych porozumień mocarstw oraz wartości suwerenności. Historia XX wieku pokazuje, że wolność nie jest dana na zawsze – należy ją pielęgnować, chronić i bronić.
Zdj. Sowiecki antypolski plakat propagandowy z 1939 roku, domena publiczna