1 maja 2026 roku, w Święto Pracy, miało miejsce oficjalne przekazanie kluczy do Fortu Jakuba Fundacji Kosmos podczas trzeciej akcji porządkowej.
Przekazanie obiektu oparte jest na umowie użyczenia, która została zawarta 30 kwietnia 2026 roku pomiędzy Gminą Miasta Toruń a Fundacją Kosmos. Umowa obowiązuje przez dwa lata, od 1 maja 2026 roku do 30 kwietnia 2028 roku, z możliwością przedłużenia.
Użyczany jest gminny teren, w tym pozostałości fortyfikacji miejskiej, znanej jako Fort Jakuba. Powierzchnia użytkowa wynosi 3 003 m², natomiast całkowita powierzchnia terenu to 8 500 m².
- To dla mnie istotne wydarzenie. Wierzę w nasz wspólny projekt - stwierdził Paweł Gulewski, prezydent Torunia. - Obiekt jest w złym stanie i wymaga znacznych nakładów na rewitalizację. W zeszłym roku podjąłem decyzję, że fort nie zostanie sprzedany i pozostanie w naszych rękach, jako dobro wszystkich mieszkańców. Po długich rozważaniach zdecydowaliśmy się na współpracę z Fundacją Kosmos, której przedstawicielka, Anna Lamers, zaprezentowała plan rewitalizacji. Dlatego zawarliśmy dwuletnią umowę użyczenia - dodał.
CZYTAJ RÓWNIEŻ: Fort Jakuba pozostanie w zasobach gminnych
Fundacja Kosmos będzie odpowiedzialna za organizację i wsparcie inicjatyw kulturalnych oraz artystycznych w Forcie Jakuba. Zgodnie z umową, możliwe będzie także nieodpłatne udostępnianie obiektu instytucjom kultury oraz organizacjom społecznym, o ile nie koliduje to z celami Fundacji.
- Bardzo się cieszę, uważam, że nasze miasto zyska na tym projekcie. Wciąż słyszę sugestie o sprzedaży, ale fort jest naszą własnością. To jeden z najciekawszych fortów w Polsce. Możemy być z niego dumni. Zachował się, był koszarami i mieścił Wojsko Polskie. To kawałek historii Torunia, w miejscu, gdzie wszystko może się zdarzyć. Pracujemy nad jego przyszłością, jest nasz. Cieszę się - wyraziła radość Anna Lamers z Fundacji.
Fundacja będzie dbać o porządek, zapewniając odpowiednie warunki techniczne, przeciwpożarowe i sanitarno-epidemiologiczne, ponosząc też koszty eksploatacyjne oraz dbając o bezpieczeństwo użytkowników.
Gmina Miasta Toruń pozostaje odpowiedzialna za ubezpieczenie obiektu oraz poszukiwanie zewnętrznych funduszy na jego remont i zabezpieczenie.
Przekazanie Fortu Jakuba Fundacji Kosmos to kolejny krok w kierunku zagospodarowania i ożywienia społeczno-kulturalnego tego miejsca.
Fort Jakuba: historyczna i kulturowa wartość
Fort Jakuba (Jacobsfort) zlokalizowany jest przy ul. gen. Sowińskiego 9 w Toruniu. Został wybudowany w latach 1828-1833 jako element obrony Twierdzy Toruń. Jego nazwa pochodzi od wzgórza św. Jakuba, gdzie się znajduje. Miał bronić miasta od wschodu, zanim powstał zewnętrzny pierścień fortyfikacji.
Jest to jeden z najbardziej interesujących i najlepiej zachowanych fortów XIX-wiecznych w Polsce. To najstarszy zachowany fort oraz jedyne dzieło typu fortu reditowego. Jest to także najlepiej zachowane dzieło reditowe tego rodzaju w kraju. Unikatowy charakter Fortu podkreśla klasycystyczna forma, bogaty detal oraz wysublimowana architektura, co kontrastuje z późniejszymi standardowymi fortyfikacjami. W projektowaniu fortu uczestniczyli znani architekci i inżynierowie, co czyni go dokumentem europejskiej myśli fortyfikacyjnej.
Całkowita powierzchnia tej nieruchomości wynosi prawie 10 tysięcy m². Powierzchnia zajmowana przez budynek to 2 490 m², natomiast powierzchnia pomieszczeń mieszkalnych i pomocniczych wynosi 3 003 m², a korytarze mają łączną powierzchnię 1 355 m².
Po 1920 roku fort stracił swoje militarne znaczenie. Większość wałów wokół Fortu została zniwelowana, fosy zasypano, a budowle na placu broni rozebrano. Ziemne umocnienia przekształcono w latach 30. XX wieku podczas budowy ul. Traugutta. W latach 50. XX wieku teren opuściło wojsko, a fort został przekształcony na cele mieszkalne, które trwały do końca marca 2018 roku.
Mimo zmian w XX wieku centralna redita pozostała w niemal nienaruszonym stanie, a zachowany układ korytarzy, wnęk artyleryjskich i fasada pozwala dostrzegać dawny charakter obiektu. To właśnie w zachowaniu oryginalnej, labiryntowej struktury i elewacji tkwi jego największa wartość, która zasługuje na ochronę.