W ramach Międzynarodowej Nocy Nietoperzy, Lasy Państwowe organizują po raz trzeci ogólnopolską akcję edukacyjno-informacyjną „Las do góry nogami”, mającą na celu przybliżenie biologii krajowych gatunków nietoperzy, obalenie stereotypów oraz zaprezentowanie działań leśników w zakresie ochrony tych ssaków.
Międzynarodowa Noc Nietoperzy przypada w tym roku w nocy z 29 na 30 sierpnia. Wydarzenia organizowane przez Lasy Państwowe będą odbywać się od 15 sierpnia do 13 września 2026 roku. W różnych lokalizacjach w Polsce zaplanowane są wieczorne spacery, wykłady, warsztaty, zajęcia terenowe oraz spotkania z chiropterologami. Uczestnicy niektórych wydarzeń będą mieli okazję obserwować nocne wyloty nietoperzy oraz poznać ich sygnały echolokacyjne za pomocą specjalistycznych detektorów.
Nietoperze jako jedyni latający ssacy
Nietoperze są jedynymi ssakami aktywnie latającymi. Ich skrzydła, utworzone z przekształconych przednich kończyn, posiadają błonę lotną rozciągającą się do tylnych kończyn. To grzybie pokrywa ich ciało, a młode rodzą się żywe i są karmione mlekiem matki.
W Polsce występuje 28 gatunków nietoperzy, które są objęte ochroną. Wśród nich znajdują się m.in. karlik malutki, mroczek późny oraz nocek duży. Krajowe nietoperze żywią się owadami, takimi jak komary, meszki czy chrząszcze, co przyczynia się do naturalnej regulacji ich liczebności w ekosystemach leśnych.
Echolokacja w praktyce
Chociaż nietoperze widzą, w czasie nocnych lotów korzystają głównie z echolokacji, emitując ultradźwięki, które odbijają się od przeszkód oraz ofiar. Dzięki tym sygnałom mogą określić położenie, odległość i rozmiar obiektów, co pozwala im na manewrowanie wśród drzew.
Obiegowe opinie o nietoperzach wplątujących się we włosy są mitem. W rzeczywistości, jeśli przelatują blisko ludzi, najczęściej polują na owady. Ponadto, krajowe gatunki nietoperzy są owadożerne i nie atakują ludzi, natomiast mogą bronić się, gdy czują zagrożenie, dlatego należy unikać kontaktu z nimi.
Schronienia i ekosystem
Nietoperze nie budują gniazd, lecz wykorzystują naturalne schronienia, takie jak dziuple, pęknięcia w drzewach, szczeliny skalne, a także specjalnie przygotowane skrzynki. W przypadku gatunków takich jak mopek zachodni, istotne są też martwe drzewa, które stanowią miejsce kryjówek.
Leśnicy dbają o zachowanie dziuplastych drzew oraz stworzenie odpowiednich warunków dla nietoperzy, montując sztuczne schronienia tam, gdzie naturalne kryjówki są niedostępne.
Hibernacja nietoperzy
Zimą, gdy owady są nieaktywne, nietoperze hibernują, obniżając temperaturę ciała i zwalniając funkcje życiowe, aby korzystać z zapasów tłuszczu. Hałasowanie czy oświetlanie miejsc, w których hibernują, może je niepotrzebnie wybudzać, co jest szkodliwe, dlatego Lasy Państwowe zabezpieczają miejsca ich zimowania.
W ramach działań regionalnych, w Nadleśnictwie Rytel przystosowano ziemianki do hibernacji, a w Nadleśnictwie Solec Kujawski dostosowano nieużywane studzienki do potrzeb nietoperzy.
Międzynarodowe projekty ochrony
Ochrona nietoperzy jest realizowana także w bardziej skali, w tym projekt „LIFE Podkowiec Plus: powrót do lasu”, który obejmuje działania w Polsce i w krajach sąsiednich. Projekt koncentruje się na ochronie gatunków takich jak podkowiec mały, nocki, oraz budowie specjalnych schronień.
Planowane są również inne inicjatywy, jak projekt „Nocne życie lasu”, który zajmie się inwentaryzacją gatunków i monitorowaniem ich rozmieszczenia oraz liczebności. Działania te mają na celu nie tylko ochronę nietoperzy, ale także zwiększenie świadomości społecznej na temat ich ekologicznego znaczenia.
Jak wspierać nietoperze?
Kolejnym problemem, z którym borykają się nietoperze, jest nadmierne oświetlenie, które może wpłynąć na ich aktywność. Ograniczanie zbędnych źródeł światła oraz zachowanie naturalnych siedlisk jest kluczowe dla ich ochrony. W przypadku napotkania nietoperza w mieszkaniu, należy zapewnić mu możliwość wydostania się i nie próbować go dotykać ani gonić.
Akcja „Las do góry nogami” podkreśla, że nocne lasy są pełne życia. Zrozumienie i ochrona tej tajemniczej fauny są kluczowe dla zachowania równowagi ekosystemu leśnego.
Tekst: Honorata Galczewska, Rzecznik prasowy RDLP w Toruniu
Zdj. Kolonia rozrodcza nocka dużego Myotis myotis_Fot. Marcin Dziubak Nadleśnictwo Gryfino