W Toruniu, w 80. rocznicę zbrodni komunistycznych, oddano hołd zamordowanym żołnierzom podziemia niepodległościowego z Pomorza i Kujaw. Obchody miały miejsce pod pamiątkową tablicą na ul. Piekary, gdzie złożono kwiaty na cześć Władysława Kloca „Żbika”, Władysława Majtyki „Białego” oraz Stefana Urbana „Huragana”.
Uroczystość, która miała miejsce 13 sierpnia 2026 r., zbiegła się z 80. rocznicą egzekucji tych trzech żołnierzy poakowskiego podziemia. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele toruńskiego magistratu, w tym Rafał Pietrucień, zastępca prezydenta Torunia, oraz Michał Jakubaszek, radny miasta. Składane pod tablicą kwiaty miały na celu uhonorowanie zamordowanych.
Rafał Pietrucień podkreślił, iż:
„Spotykamy się dziś w miejscu szczególnym – pod tablicą upamiętniającą tych, którzy zapłacili najwyższą cenę za wierność Polsce i jej niepodległości. To miejsce jest przestrzenią pamięci i szacunku, ale też miejscem smutku i bólu. Miejscem, które skłania nas do refleksji nad trudną polską historią...”
Zamordowani w toruńskim więzieniu
Władysław Kloc „Żbik”, Władysław Majtyka „Biały” oraz Stefan Urban „Huragan” byli członkami grupy zbrojnej pod dowództwem Henryka Siwonia „Ruczaja”, żołnierza Armii Krajowej. Oddziały te działały na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, opierając swoją działalność na sprzeciwie wobec narzuconej Polsce władzy komunistycznej poprzez zdobywanie broni i utrudnianie działalności PPR.
15 lipca 1946 r. w wyniku donosu agentury UB partyzanci zostali ujęci w Jaworzu koło Książek. Po krótkiej walce ulegli przewadze sił UB-MO i zostali zmuszeni do poddania się. Obława miała na celu zastraszenie lokalnej społeczności, co miało miejsce podczas pokazowego procesu przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Bydgoszczy w dniach 5-6 sierpnia 1946 r.
Władysław Kloc, Władysław Majtyka i Stefan Urban zostali skazani na karę śmierci w trybie doraźnym. Wyrok wykonano 13 sierpnia 1946 r. o godz. 5.00 w toruńskim więzieniu, a egzekucję przeprowadził 20-letni funkcjonariusz Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Tego samego dnia ich ciała potajemnie pogrzebano na Cmentarzu Komunalnym nr 2 jako anonimowych „3 N.N.”.
Skazaniu towarzyszyła akcja propagandowa, w której rozstrzelanych określano mianem „przywódców bandy N.S.Z.”. Rok 1946 charakteryzował się intensywnymi represjami, w których zamordowano wielu żołnierzy poakowskiego podziemia.
Przywrócona pamięć i dobre imię
Prawda na temat tych bohaterów zaczęła wychodzić na jaw po 1990 roku. W latach 1991-2021 Sądy Wojewódzkie w Bydgoszczy i Poznaniu uznały wyroki śmierci na Władysława Kloca, Władysława Majtykę i Stefana Urbana za nieważne, wskazując, iż ich działania były związane z obroną niepodległości Polski.
Toruńska uroczystość jest częścią ogólnopolskiego cyklu upamiętnień organizowanych przez Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z samorządami, który rozpoczął się w styczniu 2026 roku.